Po ponad rocznym procedowaniu projektu nowelizacji ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, która implementuje Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (wersja przekształcona), ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz niektórych innych ustaw została podpisana przez Prezydenta RP i weszła w życie 21 maja br.
Projekt stanowi całkowicie nowe podejście do wody. Filozofią dyrektywy, a co za tym idzie ustawy, jest, zgodnie z art. 1 dyrektywy, „ochrona zdrowia ludzkiego przed niepożądanymi skutkami wszelkiego zanieczyszczenia wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi poprzez zapewnienie, aby była ona zdrowa i czysta, a także poprawa powszechnego dostępu do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi”.
Mając na uwadze powyższy cel, ustawodawca nałożył szereg obowiązków na administrację publiczną, samorządy oraz dostawców wody, w tym przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne. Są nimi między innymi:
1. Regularne monitorowanie jakości wody przeznaczonej do spożycia
W myśl art. 4p, który reguluje obowiązki dostawcy wody, przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, w porozumieniu z odpowiednimi służbami sanitarnymi, wyznacza punkty poboru próbek wody w ramach monitoringu, mając na względzie równomierne rozłożenie tych punktów poboru w obszarze sieci wodociągowej. Ustala również harmonogram pobierania tych próbek, mając na względzie równomierny pobór w okresie roku.
Dostawca zobowiązany jest do wykonywania badań jakości wody, uwzględniając odpowiednie przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi z dnia 22 maja 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 748) oraz przepisy art. 4g.
Zgodnie z pkt 8 art. 4p dostawca prowadzi monitoring operacyjny w zakresie parametrów operacyjnych.
2. Oceny ryzyka
Są to jedne z kluczowych nowych obowiązków, które dotyczą przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych W myśl art. 4e dostawca wody dokonuje
- oceny ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody wykorzystywanego do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi
- oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę
Ocena ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wody wykorzystywanego do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, w myśl art. 4f zawiera identyfikację znaczących oddziaływań antropogenicznych oraz ocenę ich wpływu na stan wód powierzchniowych oraz wód podziemnych Ocena ryzyka zawiera także wyniki monitoringu wód, wyniki badań parametrów objętych listą obserwacyjną Gdy do czynienia mamy z jednolitą częścią wód powierzchniowych, należy zawrzeć ocenę, czy wody powierzchniowe odpowiadają takim wymaganiom, jakim powinny odpowiadać wody powierzchniowe, które są wykorzystywane do zaopatrzenia w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi
Obligatoryjne jest również umieszczenie analizy ryzyka obejmującej ocenę zagrożeń zdrowotnych z uwzględnieniem czynników negatywnie wpływających na jakość ujmowanej wody, a także danych o ustanowieniu strefy ochronnej bezpośredniej i pośredniej
Szczególnego podkreślenia wymaga obowiązek sporządzenia i przekazania oceny ryzyka w obszarze zasilania ujęcia wraz z raportem podsumowującym. Zgodnie z art. 7 ustawy, dokumentację tę należy przekazać RZGW Wód Polskich oraz właściwemu państwowemu powiatowemu lub granicznemu inspektorowi sanitarnemu już do 31 grudnia 2026 r. Termin ten jest szczególnie istotny dla przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych, ponieważ na realizację tego obowiązku pozostało niespełna kilka miesięcy.
Termin związany z przekazaniem oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę wraz z raportem właściwemu państwowemu powiatowemu lub granicznemu inspektorowi sanitarnemu jest nieco bardziej odległy, ponieważ zgodnie z art. 7 ustawy należy ją przekazać do 30 czerwca 2028 r., a więc za ponad dwa lata.
- Udostępnianie informacji
Co najmniej raz na rok dostawca wody ma zapewnić swoim odbiorcom dostęp do informacji dotyczących najnowszych wyników monitorowania wartości parametrów wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Istotne jest również, że dostawca wody jest zobligowany do przekazywania raportu podsumowującego z oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę. Przedsiębiorstwa wodociągowe muszą również informować konsumentów w przypadku, gdy woda nie spełnia wymogów odpowiedniej jakości – w takim przypadku dostawca jest odpowiedzialny za wystosowanie odpowiednich zaleceń dla konsumentów.
Oprócz powyższego dostawca zapewnia informacje dotyczące porad określających oszczędne gospodarowanie wodą. Publikacji podlegają również informacje dotyczące ceny dostarczanej wody – należy zapewnić informacje dotyczące aktualnej lub średniorocznej ceny dostarczanej wody w przeliczeniu na litr i metr sześcienny. Warto wspomnieć, że gdy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne jest technicznie zdolne do przekazania informacji dotyczącej ilości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi zużytej przez gospodarstwo domowe w ujęciu rocznym lub za okres obrachunkowy, wraz z rocznym trendem zużycia w gospodarstwach domowych, również jest zobligowane do udostępnienia takich informacji.
Dostawca spełniający wymagania z art. 4q ust. 2, czyli taki, który zaopatruje w wodę co najmniej 50 000 osób i dostarcza średnio co najmniej 10 000 m³ wody na dobę, raz na rok, prócz powyższych informacji, musi zapewnić dostęp drogą elektroniczną lub papierową do informacji dotyczących struktury własnościowej oraz wielkości wycieków wody w systemie zaopatrzenia w wodę.
Obowiązki dotyczące zapewnienia konsumentom, nie rzadziej niż raz w roku, dostępu do najnowszych wyników monitorowania parametrów jakości wody, raportu podsumowującego z oceny ryzyka w systemie zaopatrzenia w wodę lub jej aktualizacji, zaleceń dla konsumentów oraz porad dotyczących oszczędnego gospodarowania wodą, a w przypadku dostawców zaopatrujących co najmniej 50 000 osób lub dostarczających średnio co najmniej 10 000 m³ wody na dobę – także informacji o strukturze własnościowej i wielkości wycieków wody w systemie zaopatrzenia w wodę. Informacje te dostawca wody udostępnia na stronie internetowej lub w aplikacji mobilnej, a na wniosek konsumenta również w postaci papierowej, nie częściej niż raz w roku.
Informacje dotyczące aktualnej lub średniorocznej ceny dostarczanej wody w przeliczeniu na litr i metr sześcienny oraz ilości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi zużytej przez gospodarstwo domowe w ujęciu rocznym lub za okres obrachunkowy, wraz z rocznym trendem zużycia w gospodarstwach domowych, jeżeli jest to technicznie wykonalne i informacje te są dostępne dla dostawcy wody, dostawca wody udostępnia konsumentom w ramach rozliczeń za zaopatrzenie w wodę, w postaci papierowej lub elektronicznej.
- Obowiązek współpracy na rzecz zapewnienia powszechnego dostępu do wody
Dostawcy wody są również zobowiązani do współpracy z samorządem, który zobligowany jest do podejmowania działań w celu poprawy lub utrzymania powszechnego dostępu ludności do wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Wójt wraz z przedsiębiorstwami wodociągowo-kanalizacyjnymi ma oceniać możliwości poprawy dostępu do wody określonych osób i grup zagrożonych tzw. ubóstwem wodnym. Wspólnie mają informować te podmioty o możliwościach podłączenia się do sieci wodociągowej, a także o innych możliwościach uzyskania dostępu do wody.
- Obowiązek zapewnienia powszechnie dostępnych punktów poboru wody
Również istotny jest obowiązek wynikający z art. 4r, który nakłada na samorząd, a także na dostawcę wody, czyli przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, zapewnienie powszechnie dostępnych punktów poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Są oni zobligowani do utrzymywania ich w odpowiednim stanie technicznym i higienicznym, mając na względzie zapotrzebowanie na takie punkty oraz warunki techniczne.
Należy podkreślić, że przedstawione powyżej obowiązki stanowią jedynie wybrane, najistotniejsze obowiązki nałożone na przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjne. Podsumowując, ustawodawca ustanowił nowy kierunek dotyczący gospodarki wodnej, skupiając się na podejściu opartym na ryzyku, obowiązkach informacyjnych oraz współpracy między przedsiębiorstwami wodociągowo-kanalizacyjnymi a samorządami w zakresie poprawy dostępności do wody, które mają przyczynić się do zniwelowania zjawiska tzw. ubóstwa wodnego. Obowiązki te są rozłożone w czasie, lecz należy mieć na względzie, że jeden z najważniejszych obowiązków dotyczących oceny ryzyka w obszarze zasilania ujęcia należy spełnić już do końca bieżącego roku.
Zachęcam również do zapoznania się z odpowiednimi aktami wykonawczymi, m.in. Rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi, które uzupełnia przepisy ustawowe. Mając na względzie ogrom nowych obowiązków oraz dynamicznie zmieniającą się rzeczywistość legislacyjną, zachęcamy do zapoznania się z ujednoliconym tekstem ustawy z dnia 13 marca 2026 r., uwzględniającym przepisy, które weszły w życie 21 maja 2026 r., dostępnym na panelu członkowskim IGWP w zakładce „Opracowania”.
